Stratosferische beschouwingen winter 2026-2027
Algemeen weer
Stratosferische beschouwingen winter 2026-2027
Stratosferische beschouwingen winter 2026-2027 - Ook deze winter gaan we weer de hogere atmosfeer erbij pakken en meer speciek de stratosferische polar vortex en de teleconnecties. Update 1 25-10-26
De koudevortex boven de noordpool op 10 hPa op 60N, oftewel de Stratosferische Polar Vortex #SPV, ook wel aangeduid als Polar Night Jet #PNJ begint door de steeds verdere negatieve stralingsbalans normaliter in de latere herfst "warm" te draaien. Opmerkelijk echter dat de komende dagen juist een verzwakking van het zonale windregime en dus de SPV zien
Deze verzwakking is geen gevolg van “te weinig kou” (neg. stralingsbalas -> radiatieve afkoeling bouwt de wervel op) maar wordt veroorzaakt door dynamische tegendruk in de vorm van teveel opwaartse planetaire golfactiviteit (1 en 2) die de westenwinden afremt en warme lucht poolwaarts transporteert
Pakken we de grafiek (1) met dagelijkse verdeling en evolutie van de gemiddelde zonale wind op 10 hPa op 60N (noordpool) van het #ECMWF Extended Range Ensemble dat bestaat uit 101 ensemble leden erbij dan zien we dat de gemiddelde zonale windsnelheden met 5 m/s ver onder "normaal" gaan uitkomen. Sommige leden gaan zelfs voor een negatieve fase
Eenzelfde beeld zien we bij het #GFS (2) met verwachte afzwakking ten opzichte van het gemiddelde (volgens GEFS-gemiddelde). Geen van de 31 leden berekent een sterkere vortex dan gemiddeld bij de laatste voorspellingsstap. Integendeel, de kans op een #SSW is volgens het GEFS zelfs 23%. Een #SSW rond deze tijd is overigens best bijzonder en zien we niet zo vaak.
Of het zoals de modellen deels laten doorchemeren uiteindelijk tot een volledige major #SSW leidt is nog onzeker. De golforcering en de precieze resonantie in de stratosfeer zijn pas enkele dagen tot hooguit twee à drie weken betrouwbaar voorspelbaar; daarna wordt de uitkomst vooral bepaald door hoe de verstoorde wervel en de troposferische circulatie zich verder ontwikkelen.
De koudevortex boven de noordpool op 10 hPa op 60N, oftewel de Stratosferische Polar Vortex #SPV, ook wel aangeduid als Polar Night Jet #PNJ begint door de steeds verdere negatieve stralingsbalans normaliter in de latere herfst "warm" te draaien. Opmerkelijk echter dat de komende dagen juist een verzwakking van het zonale windregime en dus de SPV zien
Deze verzwakking is geen gevolg van “te weinig kou” (neg. stralingsbalas -> radiatieve afkoeling bouwt de wervel op) maar wordt veroorzaakt door dynamische tegendruk in de vorm van teveel opwaartse planetaire golfactiviteit (1 en 2) die de westenwinden afremt en warme lucht poolwaarts transporteert
Pakken we de grafiek (1) met dagelijkse verdeling en evolutie van de gemiddelde zonale wind op 10 hPa op 60N (noordpool) van het #ECMWF Extended Range Ensemble dat bestaat uit 101 ensemble leden erbij dan zien we dat de gemiddelde zonale windsnelheden met 5 m/s ver onder "normaal" gaan uitkomen. Sommige leden gaan zelfs voor een negatieve fase
Eenzelfde beeld zien we bij het #GFS (2) met verwachte afzwakking ten opzichte van het gemiddelde (volgens GEFS-gemiddelde). Geen van de 31 leden berekent een sterkere vortex dan gemiddeld bij de laatste voorspellingsstap. Integendeel, de kans op een #SSW is volgens het GEFS zelfs 23%. Een #SSW rond deze tijd is overigens best bijzonder en zien we niet zo vaak.
Of het zoals de modellen deels laten doorchemeren uiteindelijk tot een volledige major #SSW leidt is nog onzeker. De golforcering en de precieze resonantie in de stratosfeer zijn pas enkele dagen tot hooguit twee à drie weken betrouwbaar voorspelbaar; daarna wordt de uitkomst vooral bepaald door hoe de verstoorde wervel en de troposferische circulatie zich verder ontwikkelen.
Phantasie ist wichtiger als Wissen, denn Wissen ist begrenzt. (Albert Einstein)
Stratosferische beschouwingen winter 2026-2027 - Update 2 31-10-26
De SPV (Polar Vortex) en het gemiddelde zonale windregime is momenteel zwakker dan normaal en zal zich verder afzwakken waarbij de kans op een SSW bij GEFS op 90% en ECEPS op 69% ligt. De kans op een windomkering rond 9 november werd in één ECMWF-ensemble op 36% geschat, terwijl andere samenvattingen een hogere kans noemen. De precieze kans hangt af van model, datum en definitie. Er zijn verschillende definities vwb de criteria #SSW. Vroeger was mn de temperatuurhet het belangrijkste criterium, tegenwoordig ligt het accent veel meer op het zonale windpatroon
![]()
Waarom juist nu zo opmerkelijk vroeg? De meest waarschijnlijke directe oorzaak van deze ontwikkelingen is een sterke golfactiviteit vanuit de troposfeer aangedreven door een NW-Rusland, Oeral, Scandinavische hogedrukblokkade. Die hoogdrukzone stuurt de grote (planetaire) Rossby-golven omhoog in de atmosfeer. Deze gaan "over de top" en breken vervolgens (net als een golf in zee) in de #stratosfeer, vertragen de westenwinden #westerlies van de SPV en kunnen deze dan tijdelijk omkeren in een negatieve fase #easterlies (de definitie van een major SSW)
Daarnaast speelt mogelijk de zeer sterke El Niño een ondersteunende rol. Het uitzonderlijk warme tropische Stille-Oceaanwater verandert de convectie en de straalstroom, wat de vorming en opwaartse propagatie van planetaire golven kan beïnvloeden. El Niño is dus geen directe schakelaar, maar eerder een achtergrondfactor die de golfpatronen kan bevoordelen. De directe oorzaak blijft de sterke, aanhoudende golfaandrijving vanuit de troposfeer; zonder die golven ontstaat geen SSW.
Gevolgen W-Europa
Begin november is vooral de stratosferische verstoring zelf aan de orde. De mogelijke uitwerking in de lagere troposfeer (en aan de grond) ligt volgens de huidige analyses eerder rond midden tot late november en begin december. Een vroege SSW vergroot de kans op blokkade, maar bepaalt niet of het hoog boven Scandinavië, Groenland, Centraal-Europa of de Atlantische Oceaan komt te liggen.
Er is weliswaar een verhoogde kans op een kouder en droger weertype einde november / begin december in West-Europa maar geenszins een garantie. Evengoed bestaat de kans dat we niet aan de koude kant van de Rossby golf maar aan de warme kant ervan terecht gaan komen met als gevolg het door vele winter en sneeuwliefhebbers "gehate" patroon van de warmbloedige hogedrukruggen over Z en W Europa
| Gewijzigd: 51 minuten geleden, door Alpenweerman
De SPV (Polar Vortex) en het gemiddelde zonale windregime is momenteel zwakker dan normaal en zal zich verder afzwakken waarbij de kans op een SSW bij GEFS op 90% en ECEPS op 69% ligt. De kans op een windomkering rond 9 november werd in één ECMWF-ensemble op 36% geschat, terwijl andere samenvattingen een hogere kans noemen. De precieze kans hangt af van model, datum en definitie. Er zijn verschillende definities vwb de criteria #SSW. Vroeger was mn de temperatuurhet het belangrijkste criterium, tegenwoordig ligt het accent veel meer op het zonale windpatroon
Waarom juist nu zo opmerkelijk vroeg? De meest waarschijnlijke directe oorzaak van deze ontwikkelingen is een sterke golfactiviteit vanuit de troposfeer aangedreven door een NW-Rusland, Oeral, Scandinavische hogedrukblokkade. Die hoogdrukzone stuurt de grote (planetaire) Rossby-golven omhoog in de atmosfeer. Deze gaan "over de top" en breken vervolgens (net als een golf in zee) in de #stratosfeer, vertragen de westenwinden #westerlies van de SPV en kunnen deze dan tijdelijk omkeren in een negatieve fase #easterlies (de definitie van een major SSW)
Daarnaast speelt mogelijk de zeer sterke El Niño een ondersteunende rol. Het uitzonderlijk warme tropische Stille-Oceaanwater verandert de convectie en de straalstroom, wat de vorming en opwaartse propagatie van planetaire golven kan beïnvloeden. El Niño is dus geen directe schakelaar, maar eerder een achtergrondfactor die de golfpatronen kan bevoordelen. De directe oorzaak blijft de sterke, aanhoudende golfaandrijving vanuit de troposfeer; zonder die golven ontstaat geen SSW.
Gevolgen W-Europa
Begin november is vooral de stratosferische verstoring zelf aan de orde. De mogelijke uitwerking in de lagere troposfeer (en aan de grond) ligt volgens de huidige analyses eerder rond midden tot late november en begin december. Een vroege SSW vergroot de kans op blokkade, maar bepaalt niet of het hoog boven Scandinavië, Groenland, Centraal-Europa of de Atlantische Oceaan komt te liggen.
Er is weliswaar een verhoogde kans op een kouder en droger weertype einde november / begin december in West-Europa maar geenszins een garantie. Evengoed bestaat de kans dat we niet aan de koude kant van de Rossby golf maar aan de warme kant ervan terecht gaan komen met als gevolg het door vele winter en sneeuwliefhebbers "gehate" patroon van de warmbloedige hogedrukruggen over Z en W Europa
| Gewijzigd: 51 minuten geleden, door Alpenweerman
Phantasie ist wichtiger als Wissen, denn Wissen ist begrenzt. (Albert Einstein)
